Wat doe je met generatieverschillen?

Generatieverschillen
Na de baby boomers waartoe ik gerekend wordt, de millenials en dan nu gen Z  worden er etiketten gebruikt om groepen mensen aan te duiden. Het doet mij een beetje denken aan wat ik doe als ik buiten loop of fiets. Vanaf begin maart doe ik mijn best om tekenen van de lente waar te nemen. , de eerste kievit, de eerste Tjiftjaf, speenkruid, de winterakoniet, de paardenbloem of de zwartkop en natuurlijk de sneeuwklokjes en de krokussen. Het plakken van etiketten of het op basis  van een enkele waarneming je conclusies trekken maakt het leven overzichtelijk. Je hoeft niet echt goed te kijken of te luisteren. Dat is wat door Daniel Kahneman thinking fast genoemd wordt. Ik laat me  verleiden  om op basis van een enkele waarneming vast te stellen dat het lente is.  “Hoewel een zwaluw maakt nog geen zomer’, leerde ik in mijn jeugd.  In spannende situaties kan dat snelle denken erg effectief zijn. Bijvoorbeeld als we oog in oog staan met een tijger of   als we op  een fietspad ineens een fatbike  voor ons zien opdoemen.  Het leidt  tot een snelle reactie, op zij springen of wegrennen.

Thinking fast and slow
Kahneman benoemd in hetzelfde boek ook ‘ thinking slow’ een  volstrekt andere manier om met de uitdagingen van het leven om te gaan. Het betekent de tijd nemen en goed waarnemen, de kleine dingen zien, vragen stellen om meer inzicht te krijgen , goed luisteren en  goed kijken. Een goed inzicht krijgen op een situatie  zonder gehinderd te worden door belemmerende overtuigingen of hinderlijke inzichten. Het probleem van dat snelle denken is dat we veel over het hoofd zien en signalen missen. Dat probleem is groter als het om mensen gaat. Op basis van enkele prikkels denken we te weten wie we voor ons hebben en we reageren vanuit het stereotype wat opgeroepen is door die prikkels. Ik heb er al vaker over geschreven wat er met mij gebeurt als ik Amsterdams hoor spreken. Dan ben ik op mijn hoede  en omgekeerd voel ik mij op mijn gemak als ik mensen met een Groningse tongval hoor. In beide gevallen belemmeren de etiketten, die ik geplakt heb een goede waarneming van de ander en daarmee wordt ook de communicatie belemmerd en de verbinding lastiger.

Wie is de ander echt
Het is belangrijk om te ontdekken wie de ander echt is en daartoe moet je met de ander in gesprek, luisteren vragen stellen. Er is interactie nodig en dat is wat anders dan in een artikel lezen wat de kenmerken zijn van een categorie medewerkers. Dat was ook de reden dat ik ooit weigerde om een training klantenbenadering te geven die op zulke categorieën gebaseerd was. Recent schreef ik daar in een blog over. Geen twee mensen zijn hetzelfde. Waar ze wel hetzelfde in zijn is de behoefte aan erkenning, aan gezien worden en gewaardeerd worden. Stereotypen en categorieën staan dat in de weg.

Overidentificatie
Een lastige kant van typologieen wordt gevormd door het risico van identificatie  en overidentificatie. De neiging om je te identificeren met het type waartoe je lijkt te behoren. Dat zag ik bijvoorbeeld bij Nederlanders in Indonesië. Mensen, die in Nederland Koninginnedag volledig aan zich voorbij lieten gaan. Zij stonden in Indonesië vooraan om samen het Wilhelmus te zingen,  een oranjebitter te drinken  en zich te goed te doen aan haring op roggebrood. Ineens was het je identificeren met Nederland belangrijk geworden.  Je ging gedrag vertonen dat hoorde bij hoe je dacht dat een Nederlander zich diende te gedragen.  Uit mijn eigen jeugd herinner ik mij de impact van de boeken van de Kameleon. Toen ik op mijn tiende jaar van het Drentse platteland naar Amsterdam verhuisde  en op school daar  erg gepest werd, niet alleen met woorden maar ook fysiek en ik te horen kreeg dat mijn Drentse zwemdiploma in Amsterdam niet geldig was en ik gedwongen werd in Amsterdam opnieuw mijn A diploma te halen hielp mijn identificatie met de plattelandsjongeren uit de Kameleon me om mentaal overeind te blijven. De Amterdamse jongens zag ik als de stadsjongeren die in de Kameleon boeken  figureren. En uit onze vaderlandse geschiedenis kennen we het ontstaan van het etiket Geuzen. Ze streden tegen de Spanjaarden en identificeerden zich met de scheldnaam die ze in 1566 in Brussel kregen. Een naam die ze kregen zodat ze niet serieus genomen hoefden te worden door de landvoogdes Margaretha van Parma.

Voorzichtig
Het is dus belangrijk om voorzichtig te zijn met etiketten  omdat het etiket veel invloed heeft op hoe mensen behandeld worden maar ook op hoe ze zelf handelen. Het etiket voorkomst dat je de echte mens ziet ook dat je de echte mens in jezelf uit het oog verliest. Gedrag van voetbal supporters heeft daar ook de relatie mee of de animositeit tussen 010 en 020.  Zeker in leiderschap is dat belangrijk.

Babyboomer  in Gen Z kleren
Het is grappig dat ik mezelf in de beschrijving van gen Z herken, ik vind zelfstandigheid belangrijk, ik geef om anderen, hou van diversiteit, ben gericht op samenwerken, men vind mij sociaal, flexibel en authenthiek en ik houd absoluut niet van hierarchie  terwijl ik babyboomer ben. Mijn werkethiek is ook hoog maar ik houd niet van zekerheid, heb geen  ambitie, ik hou niet van structuur en heb geen respect voor gezag of autoriteit.

Emoties zijn universeel
En het was ook heel bijzonder om in Indonesie te ontdekken dat  verdriet , blijdschap, enthousiasme , kortom de emoties, bij Indonesiërs overeenkwamen met die van mij  Dat was een prettige ontdekking dat hielp bij het elkaar beter leren kennen en het ervaren van verbinding.
Het is  voor  mij belangrijk om elke keer weer goed te onderzoeken met wie ik te maken heb, dat betekent goed luisteren begrijpend luisteren, vragen stellen, goed kijken , in gesprek gaan en zo ontdekken met wie ik te maken heb en daarbij ook iets van mezelf laten zien zodat de ander ook de kans krijgt mij te leren kennen.

Sollicitatiegesprekken
In de afgelopen 50 jaar heb ik honderden sollicitatiegesprekken gevoerd. In die gesprekken probeerde ik vaak vast te stellen hoe het zat met iemands verantwoordelijkheidsgevoel, iemands moed zijn of haar nek uit te steken, iemands creativiteit enz. Daarvoor luisterde ik graag naar verhalen uit de jeugd van de sollicitant. Mensen uit het oerwoud, mensen uit de grote stad of van het platte land.Hoe ze met moeilijkheden en hindernissen en uitdagingen omgingen. Hoe ze samen werkten etc. Hoe ze tegen hierarchie aankeken. Dan kijk je ook naar de tijd dat ze jong waren en hoe het er toen in de werld aan toe ging. Dan kom je ook dingen tegen die nu benoemd worden als kenmerkend voor een generatie en ja die hebben zeker invloed. Maar het is vooral belangrijk te ontdekken hoe mensen daarmee om zijn gegaan.

Onze opleidingen
Dat is ook de reden dat we daar in onze opleidingen veel aandacht aan besteden. Willem Verhoeven besteedt in zijn eerste boek managen zonder hiërarchie al veel aandacht aan het ontwikkelen en werken met horizontale relaties en evenwaardigheid. En we ontdekken dat dat voorwaarden zijn die essentieel zijn  om een organisatie effectief te laten functioneren.